Iran nói đàm phán hòa bình sẽ là “không hợp lý” sau các cuộc không kích của Israel
Tóm tắt
- Thỏa thuận ngừng bắn không ngăn được giao tranh Israel – Hezbollah, các đợt không kích của Israel khiến 254 người thiệt mạng ở Lebanon.
- Mỹ và Iran đều tuyên bố chiến thắng nhưng các bất đồng cốt lõi vẫn chưa được giải quyết, eo biển Hormuz vẫn bị hạn chế lưu thông.
- Thị trường tài chính tăng mạnh nhờ lệnh ngừng bắn, giá dầu giảm 14%, chứng khoán toàn cầu đi lên.
- Mỹ và Iran dự kiến đàm phán tại Pakistan, song hai bên vẫn bất đồng về các điều khoản hạt nhân.
DUBAI/TEL AVIV/BEIRUT/BUDAPEST, ngày 8/4 – Israel đã mở các đợt không kích dữ dội nhất từ trước đến nay nhằm vào Lebanon trong ngày thứ Tư, khiến hàng trăm người thiệt mạng và kéo theo lời đe dọa trả đũa từ Iran. Tehran cho rằng việc tiếp tục đàm phán nhằm hướng tới một thỏa thuận hòa bình lâu dài với Mỹ vào lúc này sẽ là “không hợp lý”.
Cảnh báo của ông Mohammad Bagher Qalibaf, trưởng đoàn đàm phán phía Iran và hiện là Chủ tịch Quốc hội, cho thấy khu vực vẫn cực kỳ bất ổn sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố ngừng bắn hôm thứ Ba. Hai bên đã đưa ra những chương trình nghị sự hoàn toàn khác nhau cho các cuộc đàm phán hòa bình dự kiến bắt đầu vào thứ Bảy, nhưng chưa rõ liệu thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần có thể được duy trì đến thời điểm đó hay không.
Ông Qalibaf cho biết Israel đã vi phạm một số điều kiện của lệnh ngừng bắn khi gia tăng chiến dịch quân sự song song chống lại lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn, trong khi Mỹ cũng vi phạm thỏa thuận khi tiếp tục yêu cầu Iran phải từ bỏ tham vọng hạt nhân.
Ông nói trong một tuyên bố: “Trong tình huống như vậy, một lệnh ngừng bắn song phương hoặc các cuộc đàm phán là điều không hợp lý.”
Israel và Mỹ đều khẳng định rằng lệnh ngừng bắn hai tuần không áp dụng đối với Lebanon, và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố các cuộc không kích sẽ tiếp tục.
Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance, người sẽ dẫn đầu phái đoàn Mỹ, nói với các phóng viên tại Budapest: “Tôi nghĩ phía Iran đã cho rằng lệnh ngừng bắn bao gồm cả Lebanon, nhưng thực tế thì không phải.”
Hai bên cũng tỏ ra còn rất xa nhau trong vấn đề chương trình hạt nhân của Iran – một trong những nguyên nhân mà ông Trump viện dẫn để tiến hành chiến tranh.
Ông Trump cho biết Iran đã đồng ý dừng làm giàu uranium – loại vật liệu có thể được sử dụng để chế tạo vũ khí hạt nhân – và Nhà Trắng nói rằng Iran đã phát tín hiệu sẵn sàng bàn giao lượng dự trữ hiện có.
Ông Trump viết trên mạng xã hội: “Mỹ sẽ, phối hợp cùng Iran, đào lên và loại bỏ toàn bộ ‘bụi hạt nhân’ bị chôn sâu.”
Tuy nhiên, ông Qalibaf lại nói rằng Iran vẫn được phép tiếp tục làm giàu uranium theo các điều khoản của lệnh ngừng bắn.
Dù cả Mỹ và Iran đều tuyên bố chiến thắng trong cuộc chiến đã kéo dài năm tuần và khiến hàng nghìn người thiệt mạng, các tranh chấp cốt lõi giữa hai bên vẫn chưa được giải quyết. Mỗi bên vẫn bám giữ những yêu cầu riêng, cạnh tranh trực diện với nhau trong một thỏa thuận có thể định hình Trung Đông trong nhiều thế hệ.
Bất chấp sự bất định đó, các chỉ số chứng khoán toàn cầu tăng mạnh trong khi giá dầu lao dốc 14%, chốt quanh mức 95 USD/thùng sau khi có lúc giảm xuống 90,40 USD/thùng.
Dầu Brent chuẩn vẫn cao hơn khoảng 25 USD/thùng so với trước khi các cuộc tấn công chung Mỹ – Israel bắt đầu. Việc Tehran cho thấy họ có thể làm gián đoạn nguồn cung năng lượng vùng Vịnh thông qua quyền kiểm soát eo biển Hormuz, bất chấp hàng chục năm Mỹ đầu tư quân sự quy mô lớn vào khu vực, cho thấy xung đột này đã làm thay đổi cán cân quyền lực tại Vùng Vịnh.
“Tay vẫn đặt trên cò súng”
Ông Netanyahu nói Israel vẫn “đặt tay trên cò súng” và sẵn sàng quay lại chiến sự “bất cứ lúc nào.”
Lực lượng phòng vệ dân sự Lebanon cho biết 254 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel trên khắp Lebanon trong ngày thứ Tư. Riêng tại thủ đô Beirut, có 91 người thiệt mạng. Người dân cho biết một số cuộc tấn công của Israel diễn ra mà không có cảnh báo sơ tán như thường lệ cho dân thường.
Hezbollah, nhóm vũ trang tại Lebanon được Iran hậu thuẫn, cho biết rạng sáng thứ Năm họ đã phóng rocket vào miền bắc Israel để đáp trả các “vi phạm lệnh ngừng bắn.”
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã “lên án mạnh mẽ nhất” điều mà ông gọi là các cuộc tấn công bừa bãi của Israel vào Lebanon, đồng thời nói trên X rằng Lebanon “phải được bao phủ hoàn toàn” bởi lệnh ngừng bắn.
Lãnh đạo của 13 quốc gia châu Âu, cùng Nhật Bản và Canada, cũng ra tuyên bố chung hoan nghênh lệnh ngừng bắn và kêu gọi nhanh chóng chấm dứt xung đột để “ngăn chặn một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu nghiêm trọng.”
Iran cũng đã tấn công các cơ sở dầu mỏ tại các quốc gia vùng Vịnh lân cận, bao gồm một đường ống ở Saudi Arabia vốn được sử dụng để né tuyến Hormuz đang bị phong tỏa, theo một nguồn tin trong ngành dầu khí. Kuwait, Bahrain và UAE cũng báo cáo đã hứng chịu các đòn tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái.
Eo biển Hormuz vẫn đóng với các tàu không có giấy phép lưu thông, và các hãng vận tải biển cho biết họ cần thêm sự rõ ràng trước khi nối lại việc đi qua khu vực này.
Hải quân Vệ binh Cách mạng Iran đã công bố một bản đồ thể hiện các tuyến hàng hải thay thế trong eo biển Hormuz nhằm giúp tàu thuyền tránh thủy lôi hải quân, theo hãng tin bán chính thức ISNA.
Trong một loạt bài đăng trên mạng, ông Trump cũng tuyên bố áp thuế 50% lên toàn bộ hàng hóa từ bất kỳ quốc gia nào cung cấp vũ khí cho Iran, dù ông không có thẩm quyền thực hiện điều đó.
Bộ máy cầm quyền của Iran vẫn đứng vững
Người dân Iran đã đổ ra đường trong đêm để ăn mừng, vẫy cờ Iran và đốt cờ Mỹ cùng Israel. Tuy nhiên, vẫn có sự dè dặt rằng thỏa thuận này có thể không kéo dài.
Một nhân viên nhà nước 29 tuổi tên Alireza ở Tehran nói với Reuters qua điện thoại:
“Israel sẽ không để ngoại giao phát huy tác dụng, và Trump có thể đổi ý vào ngày mai. Nhưng ít nhất tối nay chúng tôi có thể ngủ mà không có không kích.”
Nguồn:
Reuters.com; Parisa Hafezi, Alexander Cornwell, Maya Gebeily và Humeyra Pamuk
Ngày 8/4/202
