Nguồn cung nhiên liệu toàn cầu tiếp tục căng thẳng: UAE tăng giá xăng 16,6%, Trung Quốc siết xuất khẩu, Mỹ gây sức ép lên châu Âu

Thị trường năng lượng thế giới bước vào tháng 10 với hàng loạt tín hiệu mới cho thấy áp lực nguồn cung nhiên liệu vẫn chưa hạ nhiệt. UAE đồng loạt tăng giá bán lẻ xăng dầu, Trung Quốc tạm dừng phần lớn xuất khẩu nhiên liệu trong tháng 10, trong khi Mỹ thúc giục Pháp và Đức giải phóng kho dự trữ diesel khẩn cấp, thậm chí cảnh báo khả năng hạn chế xuất khẩu diesel sang châu Âu.

Cùng lúc, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục để ngỏ khả năng nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran nếu hai bên không đạt được thỏa thuận. Những diễn biến này đang khiến thị trường đặc biệt chú ý tới nguồn cung các sản phẩm lọc dầu như diesel, xăng và nhiên liệu máy bay.

UAE tăng giá xăng hơn 16%, cao nhất trong hơn 4 năm

Từ ngày 1/10, giá nhiên liệu bán lẻ tại UAE đồng loạt tăng mạnh. Theo Ủy ban Giá nhiên liệu UAE, giá Super 98 tăng từ 3,80 lên 4,40 dirham/lít, tương đương khoảng 15,8%; Special 95 tăng từ 3,69 lên 4,28 dirham/lít, tăng gần 16%; trong khi E-Plus 91 tăng 16,6%, lên 4,21 dirham/lít.

Giá diesel cũng tăng 11,6%, từ 4,30 lên 4,80 dirham/lít.

Đây là tháng thứ ba liên tiếp giá nhiên liệu tại UAE tăng. Mức giá mới đưa xăng tại nước này lên vùng cao nhất trong hơn 4 năm, kể từ giai đoạn giá dầu tăng mạnh sau khi xung đột Nga – Ukraine bùng phát năm 2022.

Giá nhiên liệu của UAE gần đây đã tăng do chiến tranh Mỹ-Israel-Iran và việc đóng cửa eo biển Hormuz. Ảnh: KT File

Việc giá bán lẻ tại UAE tăng mạnh phản ánh độ trễ của đợt tăng giá dầu thế giới trong tháng 9. Brent từng tiến sát 110 USD/thùng, trong khi WTI vượt 105 USD/thùng khi căng thẳng Mỹ – Iran và những rủi ro liên quan eo biển Hormuz gia tăng.

Đáng chú ý, áp lực hiện nay không chỉ nằm ở dầu thô. Thị trường các sản phẩm sau lọc dầu, đặc biệt là diesel, mới đang trở thành điểm nóng của chuỗi cung ứng.

Trung Quốc bất ngờ siết xuất khẩu xăng, diesel và nhiên liệu máy bay

Một trong những thông tin gây chú ý nhất trong ngày 1/10 đến từ Trung Quốc.

Theo Reuters, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đã tạm dừng xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ trong tháng 10 tới các thị trường bên ngoài Hong Kong và Macau, trong khi chờ hướng dẫn mới từ Bắc Kinh.

Động thái này được đưa ra trong bối cảnh Trung Quốc bước vào kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng và Bắc Kinh ưu tiên bảo đảm nguồn cung trong nước. Hiện chưa rõ việc cấp phép xuất khẩu có được nối lại sau ngày 7/10 hay không; quyết định sẽ phụ thuộc vào lượng tồn kho nhiên liệu và hoạt động của các nhà máy lọc dầu.

Logo của PetroChina được nhìn thấy tại trạm xăng ở Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 21 tháng 3 năm 2016. REUTERS/Kim Kyung-Hoon Mua quyền cấp phép

Đáng chú ý hơn, PetroChina đã hủy phần lớn các lô hàng xăng và nhiên liệu máy bay dự kiến giao trong tháng 10. Một số lô hàng trong số này mới được doanh nghiệp cam kết trong khoảng hai tuần trước đó.

Zhejiang Petrochemical, một trong những nhà lọc dầu lớn khác của Trung Quốc, cũng không lên lịch xuất khẩu sản phẩm dầu trong tuần nghỉ lễ.

Đây không đơn thuần là vấn đề của Trung Quốc. Các nguồn hàng từ nước này đang được nhiều thị trường châu Á sử dụng. Trong tháng 9, Singapore, Malaysia, Australia, Việt Nam, Bangladesh và Philippines nằm trong nhóm các điểm đến quan trọng của nhiên liệu Trung Quốc.

Theo Kpler, tồn kho gasoil và diesel thương mại của Trung Quốc hiện thấp hơn khoảng 20 triệu thùng so với ngưỡng mà Bắc Kinh mong muốn trước chiến tranh, trong khi tồn kho xăng thấp hơn khoảng 9 triệu thùng. Điều này giúp lý giải vì sao Bắc Kinh ưu tiên giữ nhiên liệu trong nước thay vì đẩy mạnh xuất khẩu.

Tác động đã nhanh chóng xuất hiện trên thị trường châu Á. Biên lợi nhuận lọc dầu diesel tăng lên khoảng 75 USD/thùng và chênh lệch giá kỳ hạn tháng 10-11 lên mức cao nhất trong khoảng hai tuần, phản ánh lo ngại nguồn cung sản phẩm sẽ tiếp tục bị thắt chặt.

Mỹ gây sức ép buộc Pháp, Đức giải phóng kho diesel

Trong khi Trung Quốc giữ nhiên liệu ở lại thị trường nội địa, Washington lại đang tìm cách đưa thêm diesel ra thị trường.

Theo Reuters, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã yêu cầu Pháp và Đức giải phóng một phần lượng diesel trong các kho dự trữ khẩn cấp nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu toàn cầu. Nếu không, Mỹ có thể áp dụng lệnh cấm hoặc hạn chế xuất khẩu diesel sang hai nước này.

Một nguồn tin cho biết Mỹ đã đề nghị EU giải phóng khoảng 120 triệu thùng diesel trong vòng sáu tháng. Pháp và Đức được chú ý đặc biệt bởi hai nước này nắm giữ hơn một phần ba lượng dự trữ diesel chiến lược của EU.

EU hiện phải cân nhắc giữa việc đưa diesel dự trữ ra thị trường để giảm giá trong ngắn hạn và giữ lại nguồn dự phòng nếu tình hình Trung Đông tiếp tục xấu đi.

Reuters cho biết nhóm công tác năng lượng của EU dự kiến thảo luận vấn đề này, trong khi Pháp cũng đang xem xét việc phối hợp với các nước G7 và Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) để giải quyết tình trạng nguồn cung sản phẩm lọc dầu bị thắt chặt.

Đáng chú ý, động thái này diễn ra trong bối cảnh Nga vừa tiếp tục kéo dài lệnh cấm xuất khẩu diesel đến hết tháng 10. Đây là thêm một nguồn cung quan trọng bị hạn chế trong lúc thị trường diesel toàn cầu vốn đã thiếu hụt.

Iran tiếp tục là biến số lớn nhất đối với thị trường dầu

Trong khi nguồn cung sản phẩm lọc dầu liên tục xuất hiện các điểm nghẽn, rủi ro địa chính trị tại Trung Đông vẫn chưa được giải quyết.

Ngày 1/10, Tổng thống Donald Trump tiếp tục cảnh báo Mỹ có thể nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran nếu hai bên không đạt được một thỏa thuận. Trump cho biết Washington đang đứng trước lựa chọn giữa đạt được một thỏa thuận với Tehran hoặc tiếp tục hành động quân sự, đồng thời nói rằng “thời điểm quyết định đang đến”.

Cùng thời điểm, Reuters cho biết Mỹ đang cân nhắc đưa thêm lực lượng tới Trung Đông, trong đó có khả năng xuất hiện một tàu sân bay thứ ba trong khu vực. Thông tin này đã góp phần đẩy giá dầu tăng mạnh trong phiên 1/10.

Rủi ro đối với thị trường dầu không chỉ đến từ khả năng xung đột leo thang. Eo biển Hormuz vẫn là điểm đặc biệt nhạy cảm bởi đây là tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của khu vực. Reuters cho biết ba tàu chở dầu mang cờ Liberia đã bị các vật thể không xác định tấn công khi đi qua Hormuz trong ngày 30/9.

Tuy nhiên, bức tranh nguồn cung dầu thô hiện không hoàn toàn giống với các sản phẩm lọc dầu. Reuters cho biết lượng dầu xuất khẩu từ khu vực vùng Vịnh đang có dấu hiệu phục hồi, trong khi diesel và các sản phẩm lọc dầu vẫn chịu thiếu hụt rõ rệt do thiệt hại đối với cơ sở lọc dầu ở Trung Đông và Nga.

Thị trường đang thiếu nhiên liệu thành phẩm hơn là thiếu dầu thô

Ba diễn biến tại UAE, Trung Quốc và châu Âu cho thấy một điểm đáng chú ý của thị trường hiện nay: áp lực đang dịch chuyển mạnh từ dầu thô sang các sản phẩm lọc dầu.

Một mặt, nguồn cung dầu thô từ Trung Đông đang từng bước phục hồi nhờ các tuyến vận chuyển thay thế và hoạt động xuất khẩu được nối lại ở một số khu vực. Mặt khác, nguồn cung diesel, xăng và nhiên liệu máy bay lại bị ảnh hưởng đồng thời bởi nhiều yếu tố:

• Nga tiếp tục hạn chế xuất khẩu diesel đến hết tháng 10.
• Các cơ sở lọc dầu tại Trung Đông chịu ảnh hưởng bởi chiến sự.
• Trung Quốc tạm dừng phần lớn xuất khẩu sản phẩm dầu trong tháng 10.
• Mỹ thúc giục châu Âu giải phóng diesel từ kho dự trữ.
• Nguy cơ xung đột Mỹ – Iran leo thang vẫn đe dọa hoạt động vận chuyển qua Hormuz.

Reuters dẫn nhận định của Capital Economics rằng tác động từ việc Trung Quốc hạn chế xuất khẩu có thể nhỏ hơn lượng nguồn cung mất đi từ Nga và Trung Đông, nhưng đây vẫn là một nguồn gây thêm sức ép đối với thị trường nhiên liệu vốn đã rất căng thẳng.

Điều thị trường xăng dầu cần theo dõi trong những ngày tới

Trong ngắn hạn, diễn biến giá dầu sẽ phụ thuộc đồng thời vào hai nhóm yếu tố.

Ở chiều hỗ trợ giá, thị trường sẽ tập trung vào khả năng xung đột Mỹ – Iran tiếp tục leo thang, diễn biến tại eo biển Hormuz và thời điểm Trung Quốc có cho phép các nhà máy lọc dầu nối lại xuất khẩu sau ngày 7/10 hay không.

Ở chiều hạn chế đà tăng, thị trường sẽ theo dõi khả năng châu Âu giải phóng kho diesel, sự phục hồi xuất khẩu dầu thô của các nước vùng Vịnh và tiến triển của các cuộc đàm phán Mỹ – Iran.

Điểm đáng chú ý nhất lúc này là thị trường chưa chỉ đối mặt với câu chuyện “giá dầu thô tăng”, mà đang xuất hiện một bài toán phức tạp hơn: nguồn cung nhiên liệu thành phẩm bị siết từ nhiều phía cùng lúc. Việc UAE phải điều chỉnh mạnh giá bán lẻ, Trung Quốc giữ lại nguồn cung trong nước, Nga tiếp tục hạn chế xuất khẩu diesel và châu Âu được thúc giục mở kho dự trữ cho thấy áp lực trên thị trường xăng dầu thế giới vẫn còn khá lớn.